Ποια είναι η Σύγχρονη Ψυχιατρική Επιστήμη;
    Ο Ψυχίατρος Kenneth S. Kendler M.D., στο τεύχος του Επιστημονικού περιοδικού « The
American journal of Psychiatry», Σεπτέμβριος 2014, παρουσιάζει μια πραγματεία με τίτλο «The
Structure of Psychiatric Science» (Η δομή της Ψυχιατρικής Επιστήμης).
Στην πραγματεία του αυτή, κατορθώνει να δώσει μια ενδελεχή περιγραφή σχετικά με την
δομή της Σύγχρονης Ψυχιατρικής, με αφορμή τον εντοπισμό παραγόντων κινδύνου ψυχικής
νόσησης.
    Στην συνέχεια περιγράφει την καλύτερη δυνατή δομή, που μπορεί να έχει η Ψυχιατρική,
παρουσιάζοντας τρεις τομείς υποδειγματικής έρευνας της Επιστήμης της Ψυχιατρικής, που
υπάγεται πλέον στις Νευροεπιστήμες.
Σας παραθέτω μερικά αποσπάσματα από αυτή την πραγματεία.
        

                 Η Δομή της Σύγχρονης Ψυχιατρικής Επιστήμης
    Βασισμένος σε 197 άρθρα που αφορούσαν στην αιτιολογία της Ψυχικής Νόσου και
παρουσιάστηκαν σε 12 Ψυχιατρικά και Ψυχολογικά περιοδικά κατά το πρώτο τετράμηνο του 2013,
ο Dr. K. Kendler δίνει μια σαφή περιγραφή της Σύγχρονης Ψυχιατρικής Επιστήμης.
Συγκεκριμένα αναφέρει: η Σύγχρονη Ψυχιατρική Έρευνα διαμορφώνεται σε τρία επίπεδα,
όπου παράγοντες – αίτια της Ψυχικής Νόσου είναι δυνατόν να ανιχνευθούν, έτσι ώστε, να μπορούμε
να προβλέψουμε την εμφάνισή της.


    Μπορούμε λοιπόν να ανιχνεύσουμε παράγοντες-αίτια Ψυχικής Νόσησης:
Α) Σε βιολογικό επίπεδο, που περιλαμβάνει τα παρακάτω υποεπίπεδα:
1. Σε επίπεδο DNA (Μοριακή γενετική έκφραση), αυτό που ονομάζουμε Κληρονομικότητα.
2. Σε Νευροχημικό Επίπεδο, στα πλαίσια μελέτης του Νευρικού Εγκεφαλικού Κυττάρου, αυτό
που ονομάζουμε Νευροεπιστήμη.
3. Σε επίπεδο Εγκεφαλικής δομής, όπου η ανατομία κυτταρικών δομών, η λειτουργία
εγκεφαλικών κυκλωμάτων, καθώς και η συνολική εγκεφαλική λειτουργία καταδεικνύονται με
τεχνικές Νευροαπεικόνισης και Ηλεκτροφυσιολογίας (FMRI, PET).
4. Στο συνδυασμό πολλών κληρονομικών παραγόντων, δηλαδή την άθροιση γενετικών
επιδράσεων.
5. Στο συνδυασμό διαφόρων βιολογικών επιδράσεων, όπως φάρμακα, ιοί, ακτινοβολίες,
ορμόνες και άλλα.
Β) Σε νευροψυχολογικό επίπεδο, όπου παράγοντες πρόβλεψης κινδύνου
νευροψυχολογικής νόσου περιλαμβάνουν τα παρακάτω υποεπίπεδα:
1. Νευροψυχολογικά τεστ
2. Τεστ προσωπικότητας
3. Τεστ νοοτροπίας ή συμπεριφοράς
4. Ψυχιατρικά συμπτώματα και εντοπισμός άλλων ψυχικών διαταραχών
Γ) Σε περιβαλλοντικό επίπεδο, που περιλαμβάνει:
1. Τις ατομικές σχέσεις
2. Τις οικογενειακές σχέσεις
3. Το γειτονικό, κοινωνικό, ακόμα και το πολιτισμικό επίπεδο που βρίσκεται το άτομο.

    Συμπεραίνουμε, λοιπόν, ότι στο πεδίο της Ψυχιατρικής Επιστήμης, εμφανίζονται αίτια
Ψυχικής Νόσου, που πιθανόν να προέρχονται, τόσο από τον ανθρώπινο οργανισμό, τον
ψυχισμό – προσωπικότητα, όσο και από το κοινωνικό περιβάλλον του ατόμου.
Εφόσον οι παράγοντες που προβλέπουν την εμφάνιση της Ψυχικής Νόσου προέρχονται
από πολλές κατευθύνσεις, η Ψυχιατρική είναι μια πολυεπίπεδη Επιστήμη.
Μια ιδανική Ψυχιατρική Έρευνα για την πρόβλεψη τυχόν Ψυχικής νόσου-διαταραχής,
μπορεί να ακολουθήσει τα παρακάτω προτεινόμενα υποδείγματα:

    ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Α: Συγκεντρώνουμε όλους τους αποδεδειγμένους
παράγοντες κινδύνου πρόκλησης Ψυχικής Νόσου, ανά επίπεδο έρευνας (είτε βιολογικό ή
ψυχολογικό ή περιβαλλοντικό είναι αυτό).
Έτσι, επιδιώκουμε να εντοπίσουμε όλους εκείνους τους παράγοντες που κάνουν την
διαφορά, δηλαδή, όταν τους απομακρύνουμε, μειώνεται η δυνατότητα εμφάνισης Ψυχικής
Νόσου (π.χ. βελτιώνοντας τις οικονομικές συνθήκες μιας περιοχής, μειώνεται η πιθανότητα
εμφάνισης ουσιοεξάρτησης – περιβαλλοντικός παράγων). Με το ίδιο σκεπτικό,
βελτιώνοντας τις Ψυχοθεραπευτικές Τεχνικές μας, μειώνεται η συχνότητα κατάθλιψης σε
έναν πληθυσμό (Νευροψυχιατρικός παράγων), ή ακόμα, βιολογικά εστιάζοντας την Έρευνα
στα κυκλώματα φόβου του Εγκεφάλου, μειώνουμε την εμφάνιση αγχωδών διαταραχών
(βιολογικός παράγων).
    Έτσι, παρεμβαίνοντας στους παράγοντες κινδύνου Ψυχικής Νόσου, μειώνουμε την
συχνότητα εμφάνισης των Ψυχικών Διαταραχών.
    Γι’ αυτό, η Ψυχιατρική Επιστήμη, σαν σημείο αναφοράς βιολογικών, ψυχολογικών και
περιβαλλοντικών επιδράσεων παρέμενε μέχρι σήμερα ασαφής.
Σήμερα αποδεχόμαστε, ότι η Ψυχιατρική Επιστήμη βρίσκεται στο σταυροδρόμι, όπου
βιολογικά, κοινωνικά και ανθρωπιστικά αίτια Ψυχικής Νόσου συναντιούνται.
Πώς να ορίσουμε λοιπόν την Ψυχιατρική Επιστήμη;
Ψυχιατρική, είναι εκείνη η Ιατρική Ειδικότητα, που ερευνά, εντοπίζει και θεραπεύει
Εγκεφαλικές διαταραχές και νοσήματα, που προκαλούνται από, ή και έχουν αντίκτυπο σε
βιολογικά, κοινωνικά ή πολιτισμικά πεδία της ανθρώπινης ύπαρξης.
Επιθυμούμε άραγε να ενισχύσουμε την κατανόηση των αιτίων της Ψυχικής Νόσησης;
Φυσικά και ναι! Ας συγκεντρώσουμε λοιπόν όλους εκείνους τους κληρονομικούς
προδιαθεσικούς παράγοντες που θα ανιχνεύσουμε στο άτομο και μετά, ας ξεχωρίσουμε,
ποιος από αυτούς προκαλεί ψυχικό νόσημα. Αν και πολύπλοκη διαδικασία, προσδίδει
Επιστημονική εγκυρότητα στην Ψυχιατρική Επιστήμη, διότι φέρνει θεραπευτικά
αποτελέσματα.
    Πως προέκυψε η Θεωρία περί Κατάθλιψης του Aaron Beck, οδηγώντας μας στην
θεραπεία της Κατάθλιψης; Φυσικά, σε ψυχολογικό επίπεδο. Σύμφωνα με την Γνωσιακή
Ψυχοθεραπεία του Α. Beck, ακούγοντας προσεκτικά τους ασθενείς να συγκλίνουν όλοι σε
μια κοινή περιγραφή: στο αίσθημα του αβοήθητου και απελπισμένου ανθρώπου, που μετά
από καταστροφικές συνθήκες, του προκάλεσαν απώλεια, αδυναμία και ταπείνωση,
αντιληφθήκαμε όπως και ο A. Beck, την Νευροψυχιατρική αιτία της Κατάθλιψης: απώλεια.
    Έτσι, καταφέραμε να διαβαθμίσουμε σε βαρύτητα και σοβαρότητα την κατάθλιψη του
κάθε ατόμου, κατορθώνοντας να διαμορφώσουμε μια ορθή θεραπεία-φαρμακευτική και
ψυχολογική για τον καθένα ξεχωριστά.

    Με αφορμή τις ανθρώπινες παρατηρήσεις του A. Beck, καταλήγουμε με ανθρώπινη κοινή
λογική, αλλά και με φαντασία, ότι ο βασικότερος παράγοντας κινδύνου πρόκλησης
κατάθλιψης είναι το αίσθημα της ταπείνωσης.
Έτσι, στις αφηγήσεις των καταθλιπτικών ασθενών μας, με βοηθό την κατανόηση των
καταθλιπτικών τους συμπτωμάτων, ερχόμαστε στη θέση τους και φανταζόμαστε πως
αισθάνονται. Έτσι συνδυάζοντας λογική με φαντασία, μπορούμε να φτάσουμε σε
ακριβέστατα αποτελέσματα εντοπισμού των αιτίων που τους βασανίζουν ψυχικά.
Εντοπίζοντας τα αίτια, καταπολεμούμε με ανάλογους ψυχοθεραπευτικούς ή
φαρμακευτικούς τρόπους την κατάθλιψή τους.
ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Β: Αποκαλύπτουμε τους αιτιολογικούς
μηχανισμούς κάθε Ψυχικής Νόσου.
    Αναζητούμε τα αίτια εμφάνισης κάθε Ψυχικής Διαταραχής σε κάθε επίπεδο, ή από κάθε
άποψη : βιολογική-νευροψυχιατρική-περιβαλλοντική, επειδή κάθε Ψυχική Διαταραχή είναι
πολυπαραγοντική. Γι’ αυτό, αναζητούμε παράγοντες κινδύνου εμφάνισης της και στα τρία
επίπεδα ταυτόχρονα.
    Αποδεχόμαστε με καθαρά λογικό τρόπο, την Μηχανιστική Μέθοδο Αναζήτησης, (a` la
Newton!), των νόμων-αιτίων που βρίσκονται πίσω από κάθε ψυχικό νόσημα.
Προβληματιζόμαστε και έχοντας αποδεχθεί την δυσκολία αποκάλυψης των μηχανισμών που
διαμορφώνουν τελικά την Ψυχική Διαταραχή, επιδιώκουμε να ανακαλύψουμε τα επιμέρους
ανεξάρτητα τμήματα του μηχανισμού Ψυχικής Νόσησης. Έτσι δεν θα μελετούσαμε την
λειτουργία ή την δυσλειτουργία ενός αυτοκινήτου, αποκαλύπτοντας το τμήμα που, επειδή
δυσλειτουργεί, μπλοκάρει το σύνολο της μηχανής να λειτουργήσει σωστά;
Η Μηχανιστική αυτή προσέγγιση αποκλείει προκαταλήψεις και ιδεολογίες. Είναι
ουσιαστικά, πραγματιστική. Έτσι, ελέγχουμε ένα προς ένα τα αίτια και τις καταστάσεις που
συμμετέχουν και αλληλοσυνδέονται σε μια υγιή ψυχική λειτουργία (σκέψη-συναίσθημα-
συμπεριφορά-σχέσεις-περιβάλλον), για να αποκαλύψουμε ποια απ’ αυτές τις καταστάσεις
δεν βρίσκεται στα πλαίσια του φυσιολογικού, φυσικά, πάντα και στα τρία επίπεδα.
Έτσι, διαμορφώνοντας τον μηχανισμό ανάπτυξης της Ψυχικής Νόσου, μπορούμε πλέον
να εντοπίσουμε και τον μηχανισμό, που ένας συγκεκριμένος παράγοντας κινδύνου επιδρά
στο άτομο και που σωματικά, ψυχικά και περιβαλλοντικά θα του προκαλέσει την νόσο και
έτσι εμείς θα μπορούμε να επέμβουμε προληπτικά ή και θεραπευτικά. Έτσι, συνταιριάζουμε
έναν καλύτερο συγκεκριμένο αιτιολογικό μηχανισμό νόσησης με μια συγκεκριμένη
Ψυχική Διαταραχή.
    Η αναγνώριση του μηχανισμού γένεσης και διαμόρφωσης μιας Ψυχικής Νόσου, μας
βοηθά να μην αποδίδουμε ψυχικές διαταραχές που μοιάζουν σε μια διάγνωση, καθότι
διαπιστώνουμε, ότι πολλές ψυχικές νόσοι, αν και μοιάζουν, έχουν διαφορετικό αιτιολογικό
μηχανισμό, π.χ. αγχώδεις διαταραχές.
Συμβαίνει όμως και το αντίστροφο. Ψυχικά νοσήματα που κλινικά διαφέρουν, έχουν την
ρίζα τους σε κοινό μηχανισμό νόσησης, άρα πρόκειται για μια και μοναδική νόσο με
πολλαπλές εκφράσεις, π.χ. κατάθλιψη.
Οι Ψυχίατροι προσπαθούν να ισορροπήσουν ανάμεσα σε μια λογικά συγκροτημένη
Ψυχιατρική Εκτίμηση, αλλά και σε μια διαισθητικά κλινικά προσανατολισμένη προσέγγιση.
«Δεν αρκούν μόνο όσα μάθαμε, μετράει επιπλέον και ότι βλέπουμε στον συνάνθρωπο
απέναντί μας. Θεραπεύουμε ασθενείς, όχι ασθένειες, ας μην το ξεχνάμε αυτό».
    Η Σύγχρονη Ψυχιατρική έχει να συνδυάσει την γενικευμένη απλή σκέψη του
παρελθόντος, π.χ. Ψύχωση, με την Μηχανιστική αναλυτική εξειδίκευση του παρόντος,
καθότι οι μηχανισμοί νόσησης είναι συχνά πολύπλοκοι και χρειάζεται εξειδίκευση στους
διάφορους τομείς της Ψυχιατρικής και αξιόπιστες, λεπτομερείς και έγκυρες στατιστικές
μέθοδοι αξιολόγησης, όταν βρισκόμαστε ενώπιον στατιστικών μελετών. Αυτό μπορεί να
γίνει και ένα ισχυρό επιχείρημα εξασφάλισης χρηματικών κονδυλίων από το κράτος ή από
ιδιώτες, για την Ψυχιατρική Έρευνα.
Τελικά, προκύπτει, ότι το συνδυασμένο συγκεντρωτικό μοντέλο σκέψης να υπερτερεί
στην πράξη ως προς την αποτελεσματικότητά του.
Το μοντέλο αυτό διευκολύνει την επικοινωνία μεταξύ Ψυχιάτρων, που «μιλούν την ίδια
γλώσσα» και δεν προσκολλώνται σε μια συγκεκριμένη «Σχολή». Έτσι, συνεννοούνται μεταξύ
τους άριστα, προς όφελος της έρευνας.
Αποτελεί πρόκληση για τους Ψυχιάτρους, να μην κάνουν κατάχρηση Ψυχιατρικών όρων,
όπως είναι η Κατάθλιψη, αλλά να διευκρινίζουν, καταθλιπτική αντίδραση, καταθλιπτικό
επεισόδιο δια βίου ή επιπλοκή θυρεοειδοπάθειας ή υπαρξιακή αναζήτηση.
    Έτσι, κλειδιά για την Ψυχιατρική ορολογία όπως, άγχος ή κατάθλιψη, θα ξεκαθαριστούν,
εάν και εφόσον, ορισθεί από τον Ψυχίατρο, ότι αποτελούν προσωρινές καταστάσεις ή
μόνιμα στοιχεία, συχνά ενταγμένα στην προσωπικότητα του ατόμου (states or traits).
Πολύτιμη βοήθεια στην αιτιολογία της Ψυχικής Νόσου έχουν ήδη προσφέρει οι έρευνες
γύρω από την Μοριακή Γενετική (DNA) και Περιβαλλοντική Κληρονομικότητα. Δηλαδή,
φταίει το DNA μόνο ή συντελεί και το περιβάλλον, με κάποιον τρόπο, για την ανάπτυξη
Ψυχικής Νόσου;
    Όμως η πλέον πρόσφατη λαμπρή σελίδα στην διερεύνηση-πρόληψη των ψυχικών νόσων
είναι η συνεργασία νευροψυχολόγων και νευροδιαγνωστών (systems neuroscientists), που
απεικονίζουν με νευροαπεικονιστικές μεθόδους-συσκευές την δομή και λειτουργία του
Εγκεφάλου, όπως είναι η FMRI και η PET.
Έτσι πλέον, Εγκέφαλος και Νους ενοποιούνται σε ένα ολοκληρωμένο λειτουργικό
όργανο. Αυτός ο συνδυασμός Εγκεφάλου-Νου, αποτελεί την γέφυρα ανάμεσα στην Βιολογία
και στην Ψυχολογία-Περιβάλλον.
Απαλλαγμένη πλέον από τον διχασμό Σώμα-Νους, η Ψυχική Έρευνα αφιερώνεται
αποκλειστικά στους Μηχανισμούς που προκαλούνται ή προκαλούν εσωτερικοί ή εξωτερικοί
παράγοντες και αναζητά τους μηχανισμούς δημιουργίας κάθε ψυχικής διαταραχής,
ανεξαρτήτως από όπου αυτοί προέρχονται.
ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Γ: Αποκαλύπτουμε τα μονοπάτια που οδηγούν
στην Ψυχική Διαταραχή.
Ανακαλύπτοντας τα αίτια των ψυχικών διαταραχών προσπαθούμε να
αποκαλύψουμε τα μονοπάτια που αυτοί ακολουθούν για να φτάσουν στο σύστημα
Εγκέφαλος-Νους, έτσι ώστε επηρεάζοντας νευροβιολογικά το άτομο και κατ’ επέκταση
ψυχικά, προκαλούν οργανικές διαταραχές που εκδηλώνονται σαν σημεία (π.χ.
υπερκινητικότητα) και συμπτώματα (π.χ. φόβος) μιας ψυχικής διαταραχής.
Η Ψυχιατρική αγωνίστηκε σκληρά για να δώσει απάντηση στην ερώτηση του πως
λειτουργεί ο Εγκέφαλος και με ποιους μηχανισμούς δυσλειτουργεί στην ψυχική νόσο.
Με την πρόσφατη ανάπτυξη της Νευροεπιστήμης (Eric Kandel, Βραβείο Nobel
Νευροψυχιατρικής 2000) και της ανάλυσης της εγκεφαλικής λειτουργίας σε ζώντες

εθελοντές μέσω Νευροψυχολογικών Μεθόδων, σήμερα κατορθώνουμε να

αποκαλύψουμε πτυχές της Εγκεφαλικής λειτουργίας του ανθρώπου, πέραν από κάθε
φαντασία.

                                                                    (ΣΥΝΕΧΕΊΑ  2)